خصوصيات گياهشناسي: گاوزبان گياهي است يكساله با ساقه‌هاي مستقيم و منشعب كه ارتفاع آن از 70-15 ساني‌متر تغيير مي‌كند. كل اندام گياه پوشيده از تارها و كرك‌هاي خشني است. گل‌آذين گياه گرزن است و گلها به رنگ آبي زيبا و بندرت سفيد يا گلي هستند.وزن هزاردانه آن 20-15 گرم مي‌باشد

اكولوژي: گاوزبان گياهي است بسيار مقاوم به سرما. خاكهاي مناسب براي كشت آن خاكهاي مرطوب با زهكشي مناسب است البته خاكهاي خشك و فقير را نيز تحمل مي‌كند ولي عملكرد آن كاهش مي‌يابد. نور كامل خورشيد را مي‌پسندد ولي آفتاب بسيار شديد آنرا آزار داده و ممكن است گياه را به حالت روزت درآورد. گاوزبان گياهي است بسيار مقاوم به شوري كه در برخي مناطق دنيا از آن براي اصلاح خاكهاي شور و قليا استفده مي‌كنند. اسيديته مناسب خاك براي رشد آن 8-6 مي‌باشد.

كاشت: روش تكثير گاوزبان از طريق بذر مي‌باشد. كاشت گاوزبان بصورت مستقيم و بهاره انجام مي‌شود ولي كشت پاييزه نيز گاها امكان‌پذير است. ميزان بذر مورد نياز براي كشت يك هكتار گاوزبان حدود 8-5 كيلوگرم مي‌باشد و تاراكم مناسب براي آن حدود 100000 بوته در هكتار است. سيستم كاشت گياه بصورت فارو مي‌باشد كه فاصله رديف‌ها را حدود 50 و فاصله گياهان روي رديف را حدود 20 سانتي‌متر در نظر مي‌گيرند.

داشت: لازم به ذكر است كه گاوزبان به كود حيواني نپوسيده بسيار حساس است و سريعا خشك مي‌شود و در اين مورد بايد دقت كافي اعمال نمود. گاوزبان در روزهاي اوليه كشت به آب زيادي نياز دارد و آبياري هر 3 روز يكبار بايد انجام شود ولي پس از سبز شدن و استقرار گياه با توجه به اقليم منطقه مي‌توان هر 7 روز يكبار آبياري را انجام داد. علفهاي هرز بايد مرتب در طول دوره رشد وجين شوند كه بهتر است اين كار با كولتيواتور انجام شود.

برداشت: اندام دارويي مورد استفاده گاوزبان سرشاخه‌هاي گلدار آن مي‌باشد. چون گاوزبان داراي گلدهي نامحدود است لذا مي‌توان در چندين مرحله عمليات برداشت گلها را انجام داد و در پايان كل اندام هوايي را برداشت نمود. برداشت معمولا از اواخر خرداد به بعد آغاز مي‌گردد. پس از برداشت بايد اندام هوايي در خشك‌كن با دماي حدود 35 درجه و يا در سايه خشك شوند.  عملكرد گاوزبان حدودا 2 تن در هكتار گياه خشك مي‌باشد. 

خواص دارويي مهم: آرام‌بخش، تصويه كننده خون و مدر

خصوصيات گياهشناسي: زيره سياه گياهي است علفي و عموما دوساله كه در سال دوم رشد به ساقه مي‌رود. ارتفاع گياه به 1 تا 5/1 متر مي‌رسد. برگهاي گياه داراي بريدگيهاي عميق مي‌باشد.گلهاي زيره بصورت چتر مركب و به رنگ سفيد يا صورتي هستند. گياهان دوساله در ارديبهشت ماه سال دوم به گل مي‌روند.ميوه آن بيضوي شكل و به رنگ قهوه‌اي مي‌باشد. ميوه داراي بوي مطبوعي است كه ناشي از وجود اسانس در آن است. وزن هزار دانه 4-3 گرم مي‌باشد.

اكولوژي: زيره در طول دوره رشد به به درجه حرارت زيادي نياز ندارد. درجه حرارت مطلوب براي رشدو تشكيل ميوه 20-16 درجه سانتي‌گراد است. زيره در طول دوره رشد به آب فراواني نياز دارد و در صورت كم‌آبي عملكرد به شدت كاهش مي‌يابد. بيشترين نياز گياه به آب در مرحله ساقه‌دهي و تشكيل گل مي‌باشد. زيره تقريبا در هر نوع خاكي رشد مي‌كند ولي براي توليد انبوه نياز به خاكهايي با بافت متوسط و مقادير فراواني عناصر غذايي دارد. pH مناسب خاك براي رشد زيره 5/7-5/5 مي‌باشد. 

كاشت: تكثير زيره از طريق بذر مي‌باشد. كشت آن نيز بصورت مستقيم مي‌باشد. ميزان بذر مورد نياز براي يك هكتار حدود 10-8 كيلوگرم مي‌باشد. فاصله رديف‌هاي كشت را حدود 50-40 سانتي‌متر و فاصله گياهان روي هر رديف را حدود 30 سانتي‌متر در نظر مي‌گيرند.  سيستم كاشت در زيره بصورت فارو مي‌باشد.كشت را مي‌توان بصورت بهاره يا پاييزه انجام داد كه در كشت بهاره اواخر اسفند و در كشت پاييزه اوايل پاييز اقذام به كشت مي‌كنند.

داشت: با توجه به اقليم و گرماي هوا نياز آبي زيره تفاوت دارد ولي معمولا 7-6روز يكبار آبياري بايد انجام شود. در بهار سال دوم بايد بين رديف‌ها را كولتيواتور زد تا تهويه خاك بهتر انجام شود اين عمل نقش مهمي در افزايش عملكرد دارد. قبل و يا بعد از كاشت و قبل از رويش بذر مي‌توان از علف‌كش مركازين به ميزان 5-4 كيلوگرم در هكتار استفاده نمود. پس از رويش نيز مي‌توان از علف‌كش آفالون به ميزان 2-1 كيلوگرم در هكتار استفاده كرد. 

خواص دارويي مهم: ضد نفخ، ضد اسپاسم، طعم‌دهنده غذا و درمان ناراحتي‌هاي معده

آلوئه ورا (صبر زرد) Aloe vera از تیره Liliaceae

خصوصيات گياهشناسي: صبرزرد گياهي است چندساله با برگهاي گوشتي و آبدار كه شبيه برگهاي كاكتوس است. روي برگها نيز خالهاي سفيدرنگي قابل مشاهده است. ساقه گلدهنده گياه پس از چندين سال ظاهر مي‌شود كه بصورت خوشه مانند و گلها به رنگ زرد و يا نارنجي رنگ مي‌باشند. ارتفاع گياه چندساله به همراه ساقه گلدهنده به حدود 130 سانتي‌متر مي‌رسد.

اكولوژي: بطور كلي صبرزرد مخصوص مناطق گرمسيري و استوايي است. در كشور ما نيز اين گياه در مناطق جنوبي يافت مي‌شود. به سرما بسيار حساس است و در دماهاي زير صفر از بين مي‌رود. براي رشد مطلوب به نور فراوان و گرما نياز دارد. pH مناسب خاك براي رشد اين گياه حدود 7-5/6 مي‌باشد. خاك مناسب براي رشد آن خاكهاي سبك با تهويه عالي است.  

كاشت: تكثير صبر زرد از طريق پاجوش‌هاي آن مي‌باشد. البته اخيرا از طريق روش‌هاي كشت بافت بصورت تجاري نيز تكثير مي‌شود. براي كاشت ابتدا در اواخر تابستان و اوايل پاييز پاجوش‌ها را از گياه جدا كرده و در گلخانه در بستر مناسب كشت مي‌كنند تا ريشه‌دار شوند و استحكام كافي پيدا كنند.پاجوش‌هاي ريشه‌دار شده را در فصل بهار به مزرعه اصلي منتقل مي‌كنند. سيستم كاشت صبر زرد بصورت فارو مي‌باشد كه در اين حالت فاصله رديف‌ها را حدود 100 سانتي‌متر و فاصله گياهان روي هر رديف را 50 سانتي‌متر در نظر مي‌گيرند. براي كشت يك هكتار صبر زرد به حدود 25 هزار پاجوش نياز است.

داشت: آبياري صبر زرد نبايد به ميزان زياد انجام شود و با توجه به اقليم منطقه و گرماي هوا آبياري 15-10 روز يكبار انجام مي‌شود و نكته مهم منظم بودن آبياري مي‌باشد كه عملكرد ژل را افزايش خواهد داد. 

برداشت: اندام دارويي مورد استفاده گياه  برگهاي آن مي‌باشد كه از آن ژل استخراج مي‌شود. برگها را مي‌توان از سال اول در پاييز برداشت نمود كه براي اين منظور برگهاي خارجي گياه از قاعده قطع مي‌شوند. پس از برداشت بلافاصله بايد اقدام به استخراج ژل نمود و يا برگها را توسط كانتينرهاي يخچال‌دار به كارخانه فرآوري منتقل نمود.

خواص دارويي مهم: اين گياه شديدا مسهل مي‌باشد همچنين به ميزان بسيار زيادي در صنايع آرايشي-بهداشتي مصرف مي‌شود.

همیشه بهار Calendula officinalis از تیره Asteraceae

خصوصيات گياهشناسي: گياهي است يكساله و گاها چندساله و علفي كه ارتفاع آن 50-30 سانتي‌متر است. برگها متناوب و كركدارند. گلها درشت به رنگ زرد يا نارنجي و به قطر 7-4 سانتي‌متر است. وزن هزاردانه گياه 10-4 گرم مي‌باشد

اكولوژي: اين گياه بومي ايران بوده و به نور فراوان و آب و هواي معتدل نياز دارد. هميشه بهار مقاوم به سرما بوده و دماهاي پايين را تحمل مي‌كند. هميشه‌بهار خاكهاي سبك با تهويه بالا را مي‌پسندد و به غرقابي حساس است. مقاوم به خشكي بوده ولي در شرايط خشك ماده مؤثره آن كاهش مي‌يابد.pHمناسب خاك براي رشد آن 7-6 مي‌باشد.

كاشت: روش تكثير هميشه بهار از طريق بذر مي‌باشد. كشت نيز بصورت مستقيم انجام مي‌شود. هميشه بهار بصورت بهاره كشت مي‌گردد وبهترين زمان كشت آن اواخر زمستان و اوايل بهار است. روش كشت بصورت فارو و عمق كاشت 3-2 سانتي‌متر است. فواصل كشت را معمولا 50 x 15 در نظر مي‌گيرند. مقدار بذر مورد نياز براي يك هكتار زمين حدود 8-6 كيلوگرم است.

داشت: فواصل آبياري را براي اين گياه با توجه به شرايط آب و هوايي 10-7 روز در نظر مي‌گيرند.اين گياه ممكن است مورد حمله بيماريهاي قارچي مانند سفيدك قرار بگيرد كه براي اين منظور مي‌توان از قارچ‌كش‌هاي سولفوره استفاده نمود. از آفات مهم اين گياه شب‌پره برگخوار است كه با تكنيكهاي زراعي مثل رعايت فاصله كاشت و وجين علفهاي هرز مي‌توان با آن مبارزه نمود.

برداشت: اندام دارويي مورد استفاده گياه، گلهاي آن مي‌باشند. گلها معمولا از اواخر بهار باز شده و قابل برداشت هستند. پس از چيدن گلها معمولا گلهاي جديدي بوجود مي‌آيد و تا قبل از بروز سرما در پاييز اين گلدهي ادامه دارد. عملكرد گل خشك در هميشه بهار حدود 500-400 كيلوگرم در هكتار است. پس از برداشت، گلها بايد در سايه و يا در دستگاه خشك‌كن خشك شوند.

خواص دارويي مهم: ضد قارچ، ضد التهاب، ترميم زخم‌ها و سوختگي‌ها

آویشن Thymus vulgaris از تیره Lamiaceae

خصوصيات گياهشناسي: آويشن گياهي است چندساله، با ساختار بوته‌اي، ساقه علفي يا چوبي كه ارتفاع آن 30-10 سانتي‌متر مي‌باشد. برگها بصورت متقابل و تاحدودي هميشه سبز به رنگ خاكستري روشن هستند. گلها به رنگ ارغواني هستند. بذور آن بسيار ريز است و وزن هزاردانه آن 3/0-2/0 گرم است.

اكولوژي: آويشن مخصوص مناطق نيمه خشك با تشعشع كافي نور خورشيد است ولي در شرايط خيلي خشك و بدون بارندگي عملكرد آن كاهش مي‌يابد. آويشن تقريبا در هر نوع خاكي رشد مي‌كند حتي در لابلاي تخته سنگها نيز مي‌توان آويشن را پيدا كرد. pH مناسب خاك براي كشت آويشن 5/6-6 مي‌باشد. 

كاشت: روش تكثير آويشن از طريق بذر يا قلمه ‌مي‌باشد كه عموما اين كار توسط قلمه انجام مي‌شود. بذر آويشن را مي‌توان بصورت مستقيم يا غير مستقيم كشت نمود. كه در كشت مستقيم 5 كيلوگرم بذر براي يك هكتار كافي است. بعلت غيريكنواختي مزرعه كشت مستقيم بذر توصيه نمي‌شود و معمولا كشت از طريق قلمه انجام مي‌گيرد. روش كشت آويشن بصورت فارو مي‌باشد. بهترين فاصله كاشت براي آويشن 50 x 15 مي‌باشد.مقدار قلمه مورد نياز براي كشت يك هكتار آويشن 70000 قلمه مي‌باشد. آويشن را مي‌توان بصورت بهاره يا پاييزه كشت نمود كه كشت بهاره مرسوم‌تر است

داشت: براي كنترل علفهاي هرز مزارع آويشن بهتر است از روشهاي مكانيكي استفاده شود و تاكنون بهترين علف‌كش براي آويشن تقريبا ناشناخته است. دور آبياري با توجه به گرماي هوا و فصل رشد 10-7 روز تعيين مي‌گردد.

برداشت: اندام دارويي مورد استفاده آويشن برگها و سرشاخه‌هاي گلدار آن مي‌باشد. بهترين زمان برداشت آويشن از نظر دارا بودن حداكثر ماده مؤثره زماني است كه 60-40 در صد مزرعه به گل رفته باشد. موسم گلدهي آن خرداد و تيرماه مي‌باشد. در برخي مناطق مي‌توان تا دو برداشت در سال انجام داد.برداشت سرشاخه‌ها بايد از 12-10 سانتي‌متري سر بوته باشد. خشك كردن در دماي 35-30 درجه سانتي‌گراد و يا در مكان خشك و سايه انجام مي‌شود.عملكرد آويشن حدود 2-5/1 تن در هكتار محصول خشك مي‌باشد. 

خواص دارويي مهم: ضد سرفه، خلط‌آور، ضدعفوني‌كننده

خصوصيات گياهشناسي: نعناع فلفلي گياهي است علفي، چندساله با ارتفاع حداكثر 45 سانتي‌متر. برگها متقابل و گلهاي آن قرمز روشن و كم و بيش ارغواني مي‌باشند. اين گياه داراي ساقه زيرزميني مي‌باشد. نعناع فلفلي گونه‌اي هيبريد مي‌باشد و توليد بذر نمي‌كند.

اكولوژي: نعناع طالب آب و هواي معتدل و نسبتا مرطوب است. خاك مناسب براي كشت اراضي نسبتا سبك و مرطوب مي‌باشد.   نعناع گياهي است روز بلند و كشت آن در مناطق روز بلند موجب افزايش ميزان اسانس مي‌شود. اين گياه بومي ايران نمي‌باشد ولي اخيرا وارد ايران شده و در برخي مناطق كشت مي‌گردد. PH مناسب خاك براي كشت آن 8-5 مي‌باشد.درجه حرارت مطلوب رشد گياه 20-18 درجه سانتيگراد مي‌باشد.  مواد و عناصر غذايي فراوان و آب كافي براي عملكرد مناسب ضرورت دارد.  

  كاشت: تكثير گياه از طريق قلمه، تقسيم بوته و ساقه زيرزميني مي‌باشد كه معمول‌ترين روش آن از طريق قلمه مي‌باشد. اين گياه را مي‌توان بصورت بهاره يا پاييزه كشت نمود كه كشت بهاره مرسوم‌تر است. قلمه‌ها را مي‌توان در پاييز تهيه و در گلخانه در بستر مناسب جهت ريشه‌دهي قرار داد و در اوايل بهار در زمين اصلي كشت نمود. فواصل كاشت را در زمين اصلي حدود 30 x 30 در نظر مي‌گيرند. كاشت نعناع بصورت كرتي انجام مي‌شود. حدود 100هزار قلمه براي كشت يك هكتار نعناع مورد نياز است. 

داشت: با توجه به اينكه نعناع فلفلي داراي سيستم ريشه‌اي سطحي مي‌باشد لذا آبياري آن بايد بصورت سطحي و با فواصل كم (حدود 5 روز يكبار) انجام گيرد. براي كنترل علف‌هاي هرز مي‌توان از علف‌كش مركازين به ميزان 5-3 كيلوگرم پس از كاشت استفاده نمود.

برداشت: اندام دارويي مورد استفاده گياه برگها و سرشاخه‌هاي گلدار مي‌باشد. زمان برداشت محصول در هر سال در اوايل دوره گلدهي مي‌باشد. اگر برداشت محصول به منظور اسانس‌گيري از گياه باشد آنرا در چند چين برداشت مي‌كنند. عملكرد گياه 5-3 تن در هكتار برگ و سرشاخه خشك مي‌باشد. اگر هدف فقط برداشت برگها مي‌باشد، برداشت بايد بصورت دستي انجام شود در غير اينصورت مي‌توان توسط دستگاه برداشت را در سطح وسيع انجام داد. پس از برداشت بايد برگها و سرشاخه‌ها را به خشك‌كن منتقل نمود و يا در هواي آزاد در سايه خشك نمود.

خواص دارويي مهم: ضد نفخ، ضد سرفه، ضدعفوني ‌كننده

خصوصيات گياه‌شناسي: گياهي است يكساله، به ارتفاع حداكثر يك متر، برگهاي بسيار نازك، گلها كوچك و طبق مانند. موسم گلدهي بابونه فصل بهار و تابستان مي‌باشد. اين گياه بومي اروپاست و در ايران نيز پراكنش دارد. وزن هزار دانه گياه حدود 1/0 – 05/0 گرم مي‌باشد.

اكولوژي: در محدوده وسيعي از آب و هوا رشد مي‌كند. به سرما نسبتا مقاوم است. خاك مناسب براي كشت بابونه خاكهاي نسبتا سنگين و مرطوب كه نسبتا غني از هوموس باشند. گياهي است مقاوم به شوري كه مقدار زيادي نمك از خاك جذب مي‌كند و بطور استثنايي نيز مقدار زيادي سديم از خاك جذب مي‌كند و براي اصلاح خاكهاي شور و قليا استفاده مي‌شود. در آب و هواي معتدل و ملايم بهترين رشد را دارد. بهترين دما براي ذخيره‌سازي مناسب اسانس 25-20 درجه سانتيگراد است. با افزايش شدت نور نيز مجموع اسانس و كامازولن آن افزايش مي‌يابد. pH مناسب خاك براي رشد بابونه 7-6 مي‌باشد. 

كاشت:  تكثير بابونه از طريق بذر است. كشت را مي‌توان بصورت مستقيم يا غير مستقيم(نشاءكاري) انجام داد. در كشت مستقيم مقدار بذر مورد نياز براي هر هكتار 5-3 كيلوگرم است. در كشت غير مستقيم 500-300 گرم بذر براي توليد نشاء يك هكتار كافي است. كشت را مي‌توان بصورت بهاره يا پاييزه انجام داد. كشت پاييزه را اوايل مهر و كشت بهاره را اوايل فروردين انجام مي‌دهند. اگر كشت بصورت مستقيم باشد، بابونه بايد بصورت كرتي كشت شود و اگر كاشت بصورت غير مستقيم باشد مي‌توان آنرا بصورت كرتي يا فارو كشت نمود. فواصل كاشت در كشت كرتي 30 x 30  و در كشت فارو 50 x 15 مي‌باشد.

داشت: بابونه در اوايل كاشت خصوصا در كشت مستقيم نياز آبي فراواني دارد ولي پس از آن با توجه به گرماي هوا آبياري هر 7 روز انجام مي‌گيرد. استفاده از 15-12 تن در هكتار كود دامي به رشد بهتر گياه كمك مي‌كند. مبارزه با علفهاي هرز خصوصا سس در اوايل دوره رشد ضروري است. 

برداشت: اندام مورد استفاده گياه در صنايع دارويي، گل آن مي‌باشد. گلها در زماني كه گياه در مرحله گلدهي كامل است برداشت مي‌شوند. مي‌توان گلها را در چند مرحله برداشت نمود. برداشت بايد در هواي خنك و آفتابي انجام شود. گلها با دست يا با شانه‌هاي مخصوص برداشت مي‌شوند. پس از برداشت گلها بايد در سايه و دماي 24-22 درجه سانتيگراد خشك شوند و پس از خشك شدن در محلي كاملا خشك و بدون رطوبت نگهداري شوند. لازم به ذكر است كه هزينه برداشت بابونه در صورت برداشت دستي بسيار بالاست. عملكرد بابونه حدود 1200-500 كيلوگرم گل خشك در هكتار است.

خواص دارويي مهم: ضد التهاب، ضد نفخ، ضد اسپاسم و همچنين استفاده در صنايع آرايشي-بهداشتي

 

سیال های فوق بحرانی به عنوان جایگزینی برای حلال های آلی مورد استفاده هستند. Co2 و آب به طور معمول بیشتر به عنوان سیال های فوق بحرانی استفاده می شوند.

ویژگی های Co2 به عنوان حلال مناسب برای استخراج ترکیبات طبیعی

خصوصیت سیال فوق بحرانی در ارتباط با استخراج اسانس

 مقایسه روش استخراج سنتی با دی اکسید کربن فوق بحرانی

فرایند استخراج اسانس

1- Extraction:

استخراج کننده با فشار زیاد

2- Expansion:

شیر کاهش فشار

3- Separation:

جداکننده با فشار کم

4- Solvent conditioning:

پمپی برای افزایش شدت فشار حلال برگشتی

زرين گياه Dracocephalum kotschyi

قارچ  Fusarium solani موجب بروز بوته ميري در گياه مريم‌گلي (S. sclazea) در مزرعه مي‌شود. اين قارچ روي مريم‌گلي موجب پژمردگي ناگهاني در اواسط فصل مي‌شود. علائم تفكيك كننده اين بيماري از بيماري پژمردگي آوندها اين است كه در قسمت قاعده ساقه گياه، پوست قهوه‌اي تيره شده و مي‌پوسد قسمتهاي زيرزميني نيز تخريب مي‌شوند. اغلب اوقات اين قسمتهاي ريشه مورد هجوم حشرات يا ديگر قارچها قرار مي‌گيرند.

بيماري سفيدك سطحي گياه گشنيز

    اين بيماري بسرعت روي اندامهاي مختلف هوائي گسترش پيداكرده و ظهورگل و ميوه را به تأخير مي‌اندازد. علائم بيماري روي كليه اندامهاي هوائي مشاهده شده كه به صورت لكه‌هاي سفيد زير برگ بوده و در سطح بالائي برگ تغيير كلي بصورت رنگ‌پريدگي و زردشدن مشاهده مي‌شود. محل‌هاي آلوده بافت برگ بتدريج قهوه‌اي شده و در نهايت برگها مرده و ميريزند. قارچ عامل بيماري همچنان به ساقه و ميوه حمله كرده و بصورت پوشش سفيدرنگي روي ميوه و ساقه (شدت بيماري روي ميوه بيشتر از ساقه است) ديده ميشود. محلهاي آلوده بافت برگ بتدريج قهوه‌اي شده و در نهايت برگها نكروزه شده و ميريزند. قارچ عامل بيماري Leveillula umbelliferarum مي‌باشد.

بيماري‌هاي گياه نعناع فلفلي( Mentha piperita )

-بيماري ويروسي پژمردگي لكه‌اي(Spotted Wilt Virus)

     عامل بيماري  Impatiens Necrotic Spot Virus  وTomato Spotted Wilt Virus مي‌باشند. اين دو عامل توسط 5 گونه تريپس منتقل مي‌شوند از جمله ترپيس پياز و گل. شديدترين علائم روي نشاءهايي كه تازه كشت شده مشاهده مي‌شود و در سالهاي بعد بيماري ناپديد مي‌شود. در ابتدا، نوك و حاشيه برگچه‌ها زرد مي‌شود به تدريج علائم بيماري به سمت پايين بوته حركت مي‌كند. مناطق زرد شده روي برگ‌ها به تدريج نكروز شده و موجب مرگ برگها شده و در نهايت بخشي از بوته در بالاي سطح زمين از بين مي‌رود. گاهي نيز لكه‌هاي حلقوي روي برگچه‌ها مشاهده مي‌شود.

-بيماري شانكر و زوال استولون

    عامل زوال استولونها قارچ Fusarium solani و عامل بيماري شانكر استولون، قارچ Rhizoctonia solani مي‌باشد. ريشه‌ها و ريزوم‌ها و ساقه‌هاي زيرزميني به رنگ قهوه‌اي يا سياه درآمده و به تدريج اين مناطق مي‌پوسند. ايستادگي بوته‌ها ممكن است به شدت كاهش يابد.

-بيماري پوسيدگي سياه‌ ساقه(Black Stem Rot)

    عامل بيماري قارچ P.menthae) Phoma strasseri مي‌باشد كه اغلب در آب و هواي سرد و مرطوب فعال‌تر است. شانكرهاي قهوه‌اي تيره يا سياه روي ساقه‌ها يا ريزوم‌ها اغلب در محل اتصال و يا انتهاي شاخه‌ها مشاهده مي‌شود. شانكرها ممكن است موجب از بين رفتن حلقه‌اي روي ساقه شده و موجب شوند كه قسمت‌هاي گياه در بالاي محل آلوده پژمرده شده و از بين برود.

بيماري سفيدك سطحي گياه ترخون

عامل بيماري قارچ Erysiphe artemisiae  مي‌باشد. بيماري بصورت پوشش سفيد نمدي در دو سطح برگ و همچنين روي ساقه ظاهر شده و بوته‌ها در اثر شدت بيماري زرد مي‌شوند. از بين‌بردن بقاياي گياهان و علفهاي هرز مزرعه و سمپاشي با سموم گوگردي در كنترل بيماري مؤثر است.

بيماري بوته‌ميري زيرة سبز(Cuminum cyminum L.)

    شروع حمله قارچ عامل بيماري به گياه معمولاً بعد از سرما و يخبندان زمستاني است كه غالباً در فروردين ماه صورت مي‌گيرد سرعت پيشرفت و فعاليت قارچ بسته به شرايط محيط و موقعيت گياه فرق مي‌كند. در اين بيماري ابتدا رنگ طوقه به قهوه‌اي متمايل مي‌شود. بعداً طوقه كمي تيره شده و با رشد قارچ عامل بيماري و پيشرفت آن در نسج گياه كم‌كم بوته پژمرده شده و قبل از به‌ گل‌نشستن مي‌خشكد. كوتولگي و زردي بوته‌ها نيز از نشانه‌هاي بيماري است. عامل بيماري قارچ Fusarium oxysporum f.sp.cumini است كه از طريق ريشه، آوندهاي چوبي گياه را مورد حمله قرار داده و در نتيجه پژمردگي ايجاد مي‌كند. ضدعفوني بذر تاثيري در جلوگيري از بيماري بوته‌ميري زيره ندارد.

 بيماريهاي گياه گل انگشتانه ( Digitalis lanata

1- بيماري ناشي از قارچ  : Embellisia sp.

    رنگ كلني قارچ ابتدا سبز كمرنگ و سپس به رنگ زيتوني مبدل مي‌گردد. رنگ ميسليوم قهوه‌اي روشن است در اين قارچ كلاميدوسپور به فراواني ديده مي‌شود و غالباً بصورت زنجيره‌اي بين سلولهاي هيف قرار گرفته و به رنگ قهوه‌اي مي‌باشند. اين قارچ از روي بذور گياه گل‌انگشتانه (D. Lanata) جدا شد.

2- مرگ گياهچه ناشي از قارچ  Fusarium culmorum :

   قارچ مزبور باعث پوسيدگي سطحي و موجب سوختگي قبل از جوانه‌زني و همچنين بلايت نشاء‌ها، پوسيدگي طوقه و ريشه و بلايت خوشه‌گندم، چاودار، يولاف و جو مي‌شود. قارچ مزبور موجب مرگ گياهچه‌هاي گل‌انگشتانه در مزرعه مي‌شود.

1- پودر کردن 100 ميلی گرم بافت گياهی در هاون با استفاده از ازت مايع.

2- اضافه کردن 600 ميکروليتر بافر استخراج CTAB از پيش گرم شده (60 درجه سانتيگراد) و مخلوط کردن بافت با آن و سپس انتقال سريع به لوله اپندورف، انکوباسيون در دمای 60 درجه سانتيگراد به مدت 30 دقيقه و اينورت کردن آن در هر 10 دقيقه.

3- افزودن 600 میکرولیتر کلروفرم/ ايزوآميل الکل (24:1 ) و اينورت نمودن تا حد ایجاد یک امولسیون همگن.

4- سانتريفيوژ به مدت 6 دقيقه با شدت 13000 دور، جمع آوری محلول رويي به ميزان 500 ميکروليتر. بایستی سعی نمود که تنها فاز رویی برداشته شده و تداخلی با فاز بینابینی و یا زیرین صورت نگیرد.

(تکرار مرحله 3 درصورتیکه محلول رویی هنوز کدر می باشد)

5- افزودن کلروفرم/ایزوآمیل الکل سرد (20-) بصورت هم حجم (500 ميکروليتر)، کمی اینورت و اسپين در دمای 4 درجه به مدت 6 دقيقه با شدت rpm 14000.

6- جمع آوری محلول رويي به ميزان 350 ميکروليتر، افزودن 150 میکرولیتر NaCl 5M کمی اینورت، اضافه کردن دو حجم (1000 میکرولیتر) اتانل مطلق سرد (20-)، کمی اینورت (تا پدیدار شدن کلاف DNA) و سپس 20 دقیقه سانتریفیوژ با شدت  rpm14000.

6- خارج کردن فاز رويي و شستن پلت (pellet : توده رسوب یافته ته تیوب) حاصل با اتانل 80% (20-) (اضافه کردن 500 میکرولیتر اتانل 80% سرد و کمی اینورت و سپس 5 دقیقه سانتریفیوژ با شدت  rpm14000).

7- خارج کردن فاز رويي و خشک کردن پلت با وارونه قراردادن تیوب ها بر روی کاغذ خشک کن استريل.

8- حل کردن مجدد پلت خشک شده در 350 میکرولیتر آب مقطر دو بار تقطير اتوکلاو شده، افزودن 5/3 ميکروليتر RNAse A (mg/ml 10) و انکوباسيون در 37 درجه به مدت 30 دقيقه.

9- افزودن کلروفرم/ایزوآمیل الکل سرد (20-) بصورت هم حجم (350 ميکروليتر)، کمی اینورت و اسپين در دمای 4 درجه به مدت 6 دقيقه با شدت rpm 14000.

10- جمع آوری محلول رويي به ميزان 300 ميکروليتر، افزودن 20 میکرولیتر استات سديم و 180 میکرولیتر sH2O و اينورت نمودن به آرامی (تا ظهور کلاف DNA) و سپس افزودن 1000 ميکروليتر اتانول مطلق سرد و سانتريفيوژ به مدت 20 دقيقه با شدت 14000 دور در دقيقه.

11- خارج کردن فاز رويي و شستن پلت حاصل با اتانل 80% (20-).

12- خشک کردن پلت با وارونه قراردادن تیوب ها بر روی کاغذ خشک کن استريل.

13- حل کردن پلت خشک شده در 100-300 میکرولیتر آب مقطر دو بار تقطير اتوکلاو شده و یا TE (Tris:10 mM ،:EDTA  0.1mM) و ترجیحا نگهداری آن به مدت یک شب در یخچال پیش از استفاده برای واکنش های بعدی.

 استخراج DNA به روش ميني پرپ (دلاپورتا و همكاران) :

 1. هر ژنوتیپ مقدار 100 میلی گرم از برگ ها توسط ترازو وزن شده و در هاون چيني كاملاً تميز  قرار داده شد. سپس مقداري نيتروژن مايع در هاون ريخته و توسط دسته هاون کاملا خرد شدند تا به شکل پودری بارنگ سبزروشن در آیند. گاهی برای خوب خرد شدن لازم است 2-3 بار نیتروژن مایع ریخته و کوبیدن تکرار شود.

2. به هر نمونه مقدار 600-400 ميكروليتر بافر استخراج اضافه شد. سپس با دسته هاون به آرامي بافر استخراج با پودر حاصله مخلوط شده و مخلوط حاصل به تيوپ‌هاي 5/1 ميلي‌ليتر منتقل شد.

3. تيوپ‌ها در حمام آب گرم با دماي 65 درجه سانتیگراد به مدت 30 دقيقه قرار داده شدند.

4.  پس از گذشت 30 دقيقه تيوپ‌ها از حمام آب گرم خارج شده و به آنها 200 ميكروليتر استات پتاسيم 5 مولار اضافه شد. آنگاه تيوپ‌ها به مدت 1-2 دقیقه به  آرامی ورتكس شده تا مخلوطي كاملاً يكنواخت حاصل شود.

5.  تمام تيوپ‌ها به مدت 10 دقيقه بر روي يخ (صفر درجه سانتي‌گراد) قرار داده شدند.

6.  نمونه‌ها از روي يخ برداشته شده و به هر كدام 500 ميكروليتر كلروفرم- ايزوآميل (24 به 1) اضافه شد. سپس تيوپ‌ها با دست به آرامي تكان داده شدند تا مخلوط كاملاً يكنواخت شود.

7. نمونه‌ها را به مدت 15 دقيقه با 5000 دور در دقيقه سانتريفوژ شدند.

8. پس از سانتريفوژ مخلوط موجود در هر تيوپ به دو قسمت كاملاً جدا از هم تقسيم مي‌شود. بخش بالايي مايع نسبتاً زلال بوده و بخش پايين رسوب سبز رنگ است. محلول زلال بالايي را  به آرامي برداشته و در تيوپ‌هاي جديد قرار داده شدند. بايد دقت شود كه هنگام برداشتن محلول بالايي نوك تيپ به قسمت پاييني برخورد نكند.

9. به هر تیوپ هم حجم مقدار محلولي كه از مايع زلال برداشته شده بود ايزوپروپانول سرد  اضافه شد(500-400 میکرولیتر). بعد از اضافه كردن ايزوپروپانول تيوپ‌ها به آرامي تكان داده شدند تا كلاف DNA تشكيل شود.

10. پس از تشكيل كلاف نمونه‌ها مجدداً به مدت 15 دقيقه در 5000 دور سانتريفوژ شدند. عمل سانتريفوژ كردن در دماي اتاق انجام گرفت. بعد از سانتريفوژ كلاف DNA به صورت متراكم در ته تيوپ رسوب مي کند.

11. پس از اين مرحله تيوپ‌ها از سانتريفوژ خارج کرده و محلول بالاي رسوب دور ريخته شد. در حين دور ريختن محلول بالايي بايد دقت كرد كه رسوب DNA بيرون نيافتد. سپس رسوب DNA با 200 تا 300 ميكروليتر اتانول 70 درصد شستشو داده شد.

12. تيوپ‌ها با درب باز حدود 30 دقيقه در دماي اتاق نگهداري شدند تا الكل باقي مانده روي رسوب خشك شود. پس از خشك شدن رسوب به آن 300 ميكروليتر بافر TE اضافه شد. پس از اضافه‌كردن TE به DNA براي حل شدن بهتر تيوپ‌ها به مدت 1 ساعت در دماي اتاق قرار داده شدند. سپس نمونه‌ها به دماي 4 درجه سانتي‌گراد منتقل شدند.

 ترکیب مواد استفاده شده برای استخراج DNA و نحوه درست کردن آنها به شرح زیر است.

تركيب بافر استخراج به صورت زير است:

تريس   100ميلي مولار    8 pH

EDTA  50 ميلي مولار    8 pH

Nacl     500 ميلي مولار

SDS       25/1 درصد

براي ساخت كلروفرم –ايزوآميل (24 به1) به مقدار 50 ميلي‌ليتر، 48 ميلي‌ليتر كلروفرم و 2 ميلي‌ليتر ايزوآميل با هم مخلوط مي شوند.

تركيب بافر TE به صورت زير است:

تريس        1 ميلي مولار  pH 8

EDTA    1/0 ميلي مولار pH 8

ابتدا هر دو محلول را بصورت جدا در مقدار کمی آب حل کرده ، pH   هر دو را به 8 رسانده  سپس با هم مخلوط کنید.

دانلود رايگان نرم افزار هاي تخصصي كشاورزي

اولين نرم افزار

كتاب گياهان دارويي

قابل نصب روي موبايل

منتظر دريافت باشيد

Diospyrus : Date plum, Indian date plum, Kau apple, persimmon tree, persimmon, Ebnoy

آبنوس ( D. ebenus ) :درختي با رشد كم و چوب سياهرنگ كه در صنايع ظريفه و كارهاي دستي از آن استفاده مي شود. اين درخت بومي شبه جزيره دكن، سيلان و مالزي است و در ايران نمي رويد. اما نام آبنوس در صنايع چوبي ايران شناخته شده است (Ebnoy).

خرمالو ( D. kaki ) : اين درخت زيبا به ظاهر از كشورهاي ديگر به ايران وارد شده است اما امروزه باغات وسيعي از آن در ايران وجود دارد و حالت بومي پيدا كرده است (Persimmon ).

خرمندي ( D. lotus ) : كلهو، ارب، كه به عنوان پايه براي خرمالو به كار مي رود و در جنگل هاي شمال ايران يافت مي شود ( Bastard menynwood ).

خرمالوي آمركايي ( D. virginiana ) : اين درخت در سال هاي اخير به ايران وارد شده است.

فرهنگ نامهاي گياهان ايران . ولي الله مظفريان . انتشارات فرهنگ معاصر

دلايل رويكرد به گياهان دارويي

استفاده روز افزون مردم از گياهان دارويي و همچنين تمايل شركت هاي توليد كننده مواد دارويي به داروهاي با منشا گياهي را مي توان به دلايل زير دانست:

۱-      تهيه برخي از مواد موثره فعال كه در صنايع دارويي اهميت بسياري دارند، به طور مصنوعي امكان پذير نيست وتنها به صورت طبيعي از گياهان مورد نظر قابل استخراجند. اين دسته از مواد يا به طور كلي ساختمان شيميايي ناشناخته اي دارند و يا به سبب داشتن ساختمان پيچيده، تهيه آنها در صنايع داروسازي مشكل و مستلزم هزينه بسيار گران است ( مانند گليكوزيدهاي قلبي موجود در گل انگشتانه (Digitalis purpurea) ، آلكالوئيد هاي پروانش (Catharanthus roseus) و آلكالوئيدهاي ارگوت ( Claviceps purpurea).

۲-      برخي از مواد طبيعي گياهي، چون سولانين ها به صورت مستقيم قابل استفاده نيستند و بايد تحت تاثير برخي فرايندهاي شيميايي قرار گيرند تا به موادي فعال و قابل استفاده تبديل شوند.

۳-      مواد دارويي شيميايي البته به صورت سريع اثر مي بخشد و داراي يك تاثير مشخص است، ولي بيشتر آنها عوارض جانبي نامطلوبي بر بدن انسان بر جاي ميگذارند. در حالي كه مواد دارويي حاصل ازگياهان با آنكه بتدريج تاثير مي بخشد، ولي اثرهاي مفيد جانبي داشته و فوايد زيادي از نظر دوام سلامت بدن دارند.

۴-      مواد موثره گياهان به ويژه عطرها و اسانس ها موارد استفاده متعدد و متفاوتي در صنايع لوازم آرايش، صنايع مواد شيميايي خانگي دارند به طوري كه بدون حضور مواد موثره مذكور، ساخت و تهيه بسياري از آنها امكان پذير نخواهد بود.

۵-      استفاده از مواد موثره گياهان دارويي در صنايع غذايي رشد روزافزون دارد. اگر چه استفاده از مواد مذكور در صنايع غذايي از گذشته معمول بوده ولي اكنون در صنايع نوپاي نوشابه سازي، كنسروسازي ، شيريني سازي و ... از مواد موثره گياهان دارويي براي بهتر شدن طعم و رنگ محصولات در سطح دقيق تر و حساب شده تري استفاده مي شود.

۶-      مواد موثره در گياهان ادويه اي علاوه بر آنكه طعم و مزه مواد غذايي را بهتر مي كند، اشتهاآور نيز هست وسبب هضم مواد غذايي و سلامت كار دستگاه گوارش مي گردد. مواد موثره ادويه ها گاه اثرهاي شفا بخش ديگري علاوه بر خاصيت اصلي شناخته شده خود دارند.

۷-      در سال هاي اخير آشنايي علمي و بنيادي انسان با خواص و آثار مفيد مواد دارويي طبيعي، زمينه استفاده روزافزون از آنها را فراهم آورده است.

تولید و فرآوری گیاهان دارویی . دکتر رضا امید بیگی . جلد اول