سنبل الطيبValeriana officinalis L.

Family:Valerianaceae

خصوصيات گياهشناسي: سنبل‌الطيب گياهي است چندساله با بوته‌اي استوار. اين گياه داراي ريزوم كوتاه و استوانه‌اي شكلي است. در سال اول رويش برگهاي طوقه‌اي تشكيل مي‌شود و در سال دوم به ساقه مي‌رود. اين گياه داراي ريزوم مي‌باشد. ارتفاع ساقه به 150-50 سانتي‌متر مي‌رسد. برگها بصورت متقابل هستند. گلها به رنگ سفيد يا صورتي در ارديبشت سال دوم بصورت مجتمع در انتهاي ساقه‌هاي اصلي و فرعي ظاهر مي‌شوند. وزن هزار دانه آن 8/0-6/0 گرم مي‌باشد. 

اكولوژي: سنبل‌الطيب در طول رويش به آب و هواي معتدل و آب نسبتا زيادي نياز دارد. اين گياه خاكهايي با بافت متوسط حاصلخيز و غني از تركيبات و مواد هوموسي و زهكشي مطلوب را مي‌پسندد. سنبل‌الطيب به كشت مداوم در يك زمين بسيار حساس است. PH مناسب خاك براي رشد آن 5/7-5/6 مي‌باشد. 

كاشت: روش تكثير سنبل‌الطيب از طريق بذر مي‌باشد. اين گياه را مي‌توان بصورت مستقيم يا غير مستقيم كشت نمود كه كشت غير مستقيم و خزانه آن معمول‌تر است. كشت مستقيم را بصورت بهاره انجام مي‌دهند و كشت غيرمستقيم را مي‌توان بصورت بهاره يا پاييزه انجام داد كه كشت پاييزه نسبت به كشت بهاره بهتر است. سيستم كاشت بصورت فارو مي‌باشد. در نشاءكاري فاصله رديف‌ها را 40 سانتي‌متر و فاصله گياهان روي رديف را 25-20 در نظر مي‌گيرند. ميزان بذر مورد نياز براي تهيه نشاء يك هكتار حدود  800-600 گرم است. 

داشت: سنبل‌الطيب در طول رويش به مقادير متوسطي مواد و عناصر غذايي نياز دارد همچنين تناسب صحيح بين ازت و فسفر سبب افزايش عملكرد ريشه و ماده مؤثره خواهد شد. برگردان كردن خاك بين رديف‌ها سبب تهويه خاك و افزايش عملكرد ريشه و از بين رفتن علفهاي هرز  خواهد شد. براي مبارزه شيميايي با علفهاي هرز نيز مي‌توان از علف‌كش آرزين استفاده نمود. با توجه به اقليم منطقه و ميزان گرما آبياري تقريبا هر 7 روز يكبار انجام مي‌شود. به منظور افزايش عملكرد ريشه بايد در سال دوم به محض ظهور گلها آنها را قطع نمود.

برداشت: اندام دارويي مورد استفاده سنبل‌الطيب ريشه و ريزوم‌هاي گياه مي‌باشد كه اين ريشه‌ها در اواخر دوره رويش يعني در پاييز و زمستان از بيشترين ماده مؤثره برخوردارند. اگر كشت بهاره باشد برداشت در پاييز سال بعد انجام مي‌شود و اگر كشت پاييزه باشد برداشت در پاييز سال بعد خواهد بود. برداشت بهتر است در سال دوم انجام شود زيرا معمولا در سال سوم ماده مؤثره ريشه كاهش مي‌يابد. قبل از برداشت ابتدا بايد اندام‌هاي هوايي گياه را برداشت نمود(مانند سيب‌زميني). پس از برداشت ريشه بايد بلافاصله آنها را شسته و خشك نمود. دماي مناسب خشك كردن 50-40 درجه سانتي‌گراد است. عملكرد سنبل‌الطيب 2-5/1 تن در هكتار ريشه خشك است.

خواص دارويي مهم: آرام‌بخش، خواب‌اور، مسكن