شوید

شوید (شبت) با نام علمی Anethum graveolens  متعلق به خانواده چتریان (Apiaceae) می باشد. این گیاه در دسته سبزیجات برگی طبقه بندی شده و از نظر فصل رشد یک سبزی فصل سرد محسوب می شود. شبت گیاهی یکساله می باشد. این گیاه نسبت به زمین های آبگیر حساس بوده و زمین های نیمه سنگین با هوموس کافی برای کشت آن مناسب می باشد. منشأ این گیاه جنوب اروپا بوده و از نظر گلدهی گیاهی روز بلند می باشد، بنابراین در صورتی که در شرایط استان اردبیل کشت این گیاه صورت گیرد، بهره وری مناسبی از نظر تولید اندام رویشی خواهد داشت. از طرف دیگر این گیاه در دسته گیاهان دارویی نیز طبقه بندی می گردد. اسانس این گیاه که از بذر و پیکره رویشی استخراج می گردد، خاصیت ضد باکتریایی دارد. طول دوره رشد با توجه به منطقه بین 70 تا 80 روز به طول می انجامد. چنانچه بذور کاملاً رسیده در شرایط مناسب نگهداری در مکان مناسبی قرار گیرند، به مدت 2 الی 3 سال از قوه نامیه مناسبی برخوردار خواهند بود. درجه حرارت مناسب برای رویش بذور 8 الی 10 درجه سانتی گراد می باشد. بذور در فضای آزاد 10 تا 17 روز پس از کاشت سبز می شوند. از نظر تناوب کاشت، چنانچه شبت برای استفاده از اندام رویشی مورد استفاده قرار گیرد قبل و پس از آن می توان هر نوع گیاهی را کشت نمود. کشت شبت و تکثیر آن از طریق بذر صورت می گیرد. چنانچه هدف از کشت استفاده از اندام رویشی باشد بذور به طور مستقیم در فواصل 15×35  سانتی متر کشت می شوند. میزان بذر مورد نیاز با توجه به میزان تابش در منطقه بین 12 تا 20 کیلوگرم در هکتار متفاوت است. میزان کودهای شیمیایی به ازاء هر هکتار شامل 66 کیلوگرم ازت، 23 کیلوگرم فسفر، 200 کیلوگرم پتاس و 10 کیلوگرم منیزیم می باشد. از بیماری های عمده این گیاه می توان ویروس C.M.V، ویروس موزاییک یونجه، قارچ فوزاریوم، پزودوموناس و زنگ شبت را نام برد. از نظر آفات، شته ها مهمترین آفت این گیاه می باشند که برای مبارزه با آن می توان از علف کش فوسدرین استفاده نمود.

 

ریحان

ریحان با نام علمی  Ocimum basilicum L. متعلق به خانواده نعناع (Lamiaceae) می باشد. ریحان گیاهی علفی و یک ساله است که منشاء آن هند و ایران گزارش شده است. ریحان به عنوان یکی از سبزیجات مهم  و همچنین به عنوان گیاه دارویی محسوب می شود. این گیاه در طول رویش به هوای گرم و تابش نور کافی نیاز دارد. درجه حرارت مطلوب برای جوانه زنی بذر 18 تا 21 درجه سانتیگراد است. ریحان به سرما حساس بوده و در طول دوره رشد خود به 500 تا 550 میلی متر بارندگی (آبیاری) نیاز دارد. ریحان در طول دوره رویشی خود به 1500 ساعت روشنایی نیاز دارد و خاک مناسب برای کاشت آن، خاک هایی با بافت متوسط یا خاک های لومی شنی با مقادیر فراوان ترکیبات هوموسی است. نیمه اول اردیبهشت زمان مناسبی برای کشت مستقیم بذر در زمین اصلی است. در کشت مستقیم، فاصله کاشت بین 40-50 سانتی متر مناسب است و عمق بذر برای کاشت باید بین 1.5-1 سانتی متر باشد. بذر مورد نیاز برای هر هکتار 3 تا 4 کیلوگرم است. در کشت غیر مستقیم نیز نیمه دوم اسفند زمان مناسب برای کاشت بذر در خزانه می باشد. آبیاری منظم و به موقع گیاهان در زمین اصلی یا در خزانه و همچنین مواد و عناصر غذایی کافی از فاکتور های مهم در مراقبت و نگهداری و همچنین افزایش عملکرد ریحان می باشد. انگل سس از مهم ترین مشکلات پرورش ریحان می باشد که با سوزاندن علفهای هرز و گیاهان آلوده به سس تا حد زیادی می توان آن را کنترل کرد. قسمت مورد استفاده ریحان به عنوان سبزی تازه، پیکره رویشی و بویژه برگ ها می باشد که بر حسب شرایط اقلیمی محل رویش، در هر فصل دو یا حتی سه بار می توان به برداشت پیکر رویشی ریحان اقدام کرد.

خواص درمانی فلاونوئیدها

خواص درمانی فلاونوئید ها:

فلاونوئید­ها باعث ایجاد رنگ در گلها،میوه ها و گاه برگ ها می­شوند. همچنین به علت خاصیت جذب حشرات در گرده افشانی و باروری گیاهان نیز موثر می­باشند. فلاونوئید­ها باعث افزایش مقاومت به عوامل بیماریزا در گیاهان می­شود همچنین جذب کننده قوی اشعه ماورای بنفش(340-250 نانومتر) می­با­شند.در ساختمان اندام های جنسی و رویش دانه گرده از طریق اثر بر عمل ژنها و آنزیم ها اثر مثبت دارند. این ماد همچنین باعث شلاته کردن برخی یون های فلزی مانند آهن ومس می­شوند. فلاونوئید­ها از طریق مهار عناصر کاتالیزشده جلوگیری از اکسیداسیون می­کنند. از دیگر خواص این مواد می­توان به خاصیت  جمع کنندگی مواد زاید اشاره کرد.

مهار کننده سلول های سرطانی از طریق بیان ژن، افزایش ایمنی بدن(آنتی اکسیدان)، ضد ویروس، ضد باکتری، ضد تورم، ضد التهاب، ضد آلرژی، ضد موتاسیون، کاهش نفوذپذیری و شکنندگی مویرگها. همچنین در کشور چین برای درمان هپاتیت از فلاونوئیدها استفاده می­شود.45 درصد فلاوونوئید های مرکبات بطور ویژه جذ بویتامین  C را بهبود می بخشند. افراد سیگاری وآنهایی که تحت فشاراسترسهستند، به میزان زیادی از ویتامین C و فلاوونوئید های مرکبات نیاز دارند. فلاوونوئید های مرکبات میتواند به فرم ترکیباتی جهت کنترل افراد سیگاری یا به شکل آمپول هایی برای ورزشکاران استفاده شوند.

معرفی تعدادی از گیاهان حاوی فلاونوئید:

بومادران، سرخ ولیک، جینکو، آویشن، گل راعی، بابونه رومی، انار، چای، زالزالک، برگ بو، گل ساعتی،مرکبات، شیرین­بیان و غیره.

فلاونوئید­ها

فلاونوئید­ها:

واژه فلاونوئید به مفهوم وسیع تمام رنگدانه های گیاهی را در بر می گیرد. نام فلاون از کلمه لاتین فلاووس به معنای زرد گرفته شده است. در گیاهان عالی به ویژه نهاندانگان حدود 4000 نوع فلاونوئید شناسایی شده است که بیش از 90 نوع فلاونوئید در مرکبات و بیش از 30 نوع در خانواده کمپوزیته شناسایی شده است. تا کنون هیچ نوع فلاونوئید در جلبکها گزارش نشده است.در میان ترکیبات فنولی فلاونوئید ها کلیه اعمال متابولیت های ثانویه را درگیاهان دارا می باشد.فلاونوئیدها از مشتقات فنیل پروپانوئید  هستند که دارای ساختمان 15 کربنه می­باشند. در بیشتر فلاونوئید ها حلقه A متا دی هیدروکسیل یا متا تری هیدروکسیل می باشد در مقابل حلقه B دارای یک یا دو یا سه عامل هیدروکسیلی می باشد.این اختلاف ناشی از مبدا بیوسنتز دو حلقه می باشد.حلقه A از سه مولکول اسید استیک متراکم و حلقه B از قندها در مسیر شیکمیک مشتق شده است.

خشک کردن (Dehydration / Drying) گیاهان دارویی

خشک کردن (Dehydration / Drying) گیاهان دارویی

اگرچه خارج نمودن آب اضافی موجود در بافتهای اندام مورد نظر از اهداف خشک کردن است، امّا باید توجه داشت که در زمان انجام فرآیند باید میزان مناسبی از رطوبت درون بافت گیاه باقی گذارده شود. خارج کردن تمامی آب موجود در بافت گیاه، موجبات صدمه دیدگی مواد موثره را فرآهم می­آورد. بنابراین در زمان خشک کردن باید بر حسب نوع اندام مورد استفاده و عوامل دیگر، از روش و متد صحیح خشک کردن استفاده کرده و از سوی دیگر میزان رطوبت موجود در اندام را نیز در نظر داشت. با این توضیحات، خشک کردن به عنوان کاهش مقدار رطوبت موجود در اندام به شیوه صحیح و علمی به طوری که بتوان محصول را برای مدتی بدون خطر نگهداری نمود، تعریف می­گردد. روشی که از آن در خشک کردن محصول استفاده می­شود به میزان و نوع رطوبت موجود در اندام گیاه از لحاظ ماهیّت پیوندهای شیمیایی بستگی دارد. بر این اساس رطوبت به سه شکل مختلف در گیاهان موجود می­باشد:

1- رطوبت شیمیایی: این نوع از رطوبت در گیاه در اصطلاح «رطوبت ملکولی» نیز نامیده می­شود و در حقیقت شامل یک لایه تک ملکولی از آب موسوم به «تک­لایه بِت» (BET Monolayer) می­باشد، که با انرژی بسیار زیادی توسط ذرات کلوئیدی موجود در اندام جذب شده است. از آنجا که ملکولهای آب در این حالت دارای انرژی زیادی هستند، خارج ساختن این رطوبت از گیاه مستلزم مصرف انرژی زیادی است؛ چنانچه برای خروج آن باید پیکر گیاه متلاشی شده و در واقع گیاه سوزانیده شود. این رطوبت در فرآیند عادی خشک کردن جدا نمی­شود. از همین رو در طی عملیّات خشک کردن گیاهان دارویی، هدف خارج ساختن این نوع رطوبت از گیاه نمی­باشد.

2- رطوبت فیزیکی– شیمیایی: این نوع از رطوبت بر حسب میزان انرژی بین ملکولی به دو دسته رطوبت چسبنده (آب هیگروسکوپیک) و رطوبت پیوسته (آب آغشته) تقسیم می­گردد.

2-1- رطوبت چسبنده: انرژی موجود بین ملکولهای آب در این نوع از رطوبت به نسبت زیاد می­باشد و در زمان خشک کردن نمی­توان به سادگی آن را از گیاه خارج نمود.

2-2- آب پیوسته: این نوع رطوبت در گیاه دارای انرژی بین ملکولی ضعیفتری بوده و به همان نسبت به سادگی از پیکر گیاه خارج می­شود.

3- رطوبت مکانیکی: رطوبت مکانیکی در حقیقت همان آب آزاد با خصوصیّات آب معمولی درون پیکر گیاه بوده و به واسطه میزان انرژی پایین آن به راحتی نیز از گیاه خارج می­گردد. میزان رطوبت مکانیکی در گیاه به اختلاف پتانسیل آب (_wψ) میان سلولهای گیاه و کلوئیدهای خاک وابسته است. بر اساس روابط آبی موجود میان دو سیستم مجاور، جهت حرکت آب در دو سیستم توسط پتانسیل اسمزی میان آنها تعیین می­گردد. مقدار انرژی آب در یک سیستم به طور معمول در بیشترین مقدار خود مساوی صفر بوده و به تدریج با حرکت از سمت صفر به سوی اعداد منفی از میزان انرژی آب کاسته خواهد شد. به عبارت دیگر در صورتیکه انرژی آب موجود در سیستم (A) بیش از انرژی آب موجود در سیستم (B) باشد، در اینصورت آب همواره از سیستم (A) به سمت سیستم (B) در جریان خواهد بود. در صورتیکه انرژی آب در پیکر گیاه نسبت به انرژی آب موجود در کلوئیدهای خاک از مقدار عددی منفی­تری برخوردار باشد، در صورت فرآهم بودن رطوبت کافی در خاک، جذب آب در گیاه با سهولت بیشتری صورت می­پذیرد، و لذا میزان این نوع رطوبت نیز در گیاه افزایش خواهد یافت. با توجه به توضیحات ارائه شده خاطر نشان می­گردد که در طی فرآیند خشک کردن گیاه، هدف خارج ساختن رطوبت پیوسته و مکانیکی از درون گیاه می­باشد.